Wrz 30

Starożytny Bliski Wschód – mieszkańcy i obszar

Share

Starożytny Bliski Wschód to obszar kształtowania się najstarszych cywilizacji oraz powstawania pierwszych miast i organizmów państwowych. Kilku tysiącletnie dziedzictwo kulturowe Bliskiego Wschodu legło u podstaw cywilizacji śródziemnomorskich – greckiej, rzymskiej i bizantyńskiej. Poznawanie jego historii oraz rozwijających się tutaj kultur jest zatem nie tylko śledzeniem kolejnego etapu rozwoju ludzkości, ale stanowi także poszukiwanie źródeł tożsamości kulturowej narodów Europy, Azji Przedniej i północnej części Afryki.

Starożytny Bliski Wschód to obszar dzisiejszych państw: Turcji, Cypru, Armenii, Syrii, Libanu, Izraela, Jordanii, Iraku, Egiptu, zachodniego Iranu, północnego Sudanu oraz Półwyspu Arabskiego. W starożytności, oprócz największych centrów cywilizacyjnych jak Mezopotamia czy Egipt, ogromną rolę kulturotwórczą odgrywały również Elam, Anatolia, Syria i Palestyna. Wszystkie te ośrodki pomimo wyraźnego zróżnicowania kulturowego tworzyły jeden wielki krąg cywilizacyjny, wyznaczony obszarem Żyznego Półksiężyca. I chociaż rozwijały się jako samodzielne kultury i organizmy polityczne, nigdy, nawet w najwcześniejszych okresach formowania się społeczeństw osiadłych, nie pozostawały względem siebie w izolacji.

Starożytny Bliski Wschód był obszarem aktywności ludów należących do różnych grup etnicznych i językowych. Napływały one kolejnymi falami migracyjnymi, osiedlały się i zazwyczaj asymilowały z ludnością miejscową kształtując na równi z nią kulturę podporządkowanych sobie krain. Były również i takie, których najazdy przetaczały się niczym burze, ale powodowały co najwyżej zmiany układu sił i konfiguracji politycznych na większych lub mniejszych obszarach. Niekiedy skutecznie hamowały nawet na kilka stuleci rozwój państw regionu. W większości wypadków ludy takie po utracie znaczenia politycznego znikały bez śladu z kart historii. Bardzo często nowa rzeczywistość społeczna i kulturowa, która wyłaniała się po okresach chaosu i upadku, miała niewiele wspólnego z poprzednią epoką.

Generalnie największą rolę zarówno w rozszerzaniu osadnictwa, jak i w kształtowaniu dziejów starożytnych cywilizacji odegrały ludy semickie.

Już od połowy III tysiąclecia p.n.e. Akadowie współtworzyli razem z Sumerami rzeczywistość polityczną i kulturową Mezopotamii, co oznacza, że musieli się pojawić przynajmniej w 1 połowie tego tysiąclecia. Obszarem intensywnego osadnictwa Akadów była północna część Sumeru, nazwana kilka wieków później Akadem. Roli, jaką odgrywali w kształtowaniu cywilizacji mezopotamskiej, najlepiej dowodzi fakt, że język akadyjski wraz z dialektami ( asyryjskim i babilońskim) pozostał do czasów antycznych w powszechnym użyciu. Ponadto w II tysiącleciu był pierwszym międzynarodowym językiem dyplomacji.

Nieco mniej informacji posiadamy o Eblaitach, którzy uchodzą za najstarszy ze znanych ludów syryjskich. Utworzone przez nich w 1 połowie III tysiąclecia p.n.e. państwo, aż do czasów najazdów władców akadyjskich było dominującą potęgą w Syrii.

Amoryci i Kananejczycy byli blisko ze sobą spokrewnionymi ludami prowadzącymi koczowniczy lub półkoczowniczy tryb życia. Amoryci opanowali z czasem większą część Mezopotamii, a Syro-Palestynę Kananejczycy (częściowo Amoryci). Utworzone przez nich i zwalczające się państewka i księstwa plemienne przez całą 1 połowę II tysiąclecia określały losy obu krain. To właśnie w wyniku migracji Amorytów ostatecznie ukształtowały się państwowości babilońska i asyryjska.

Pod koniec II tysiąclecia rozpoczęły się wędrówki Aramejczyków i ludów im pokrewnych. Migracje te trwały z różnym nasileniem przez około 500 lat. Był to zatem proces długotrwały, podczas którego podboje i najazdy przeplatały się z okresami pokojowej infiltracji i osadnictwa. Aramejczycy opanowali większą część Syrii oraz północną i środkową (z wyj. Asyrii) Mezopotamię, a także wspólnie z Chaldejczykami – południową część tej krainy. Język aramejski był najpowszechniejszy w użyciu do czasów najazdów Arabów, czyli do VII w n.e.

Z kierunku północnego i północno-zachodniego napływały na tereny starożytnego Bliskiego Wschodu ludy indoeuropejskie. Obszarem ich intensywnej penetracji od początku II tysiąclecia p.n.e. była Anatolia. Byli to Hetyci, Luwici i Palajczycy. Wyjątkowa rola przypadła w udziale najsilniejszym z nich Hetytom. którzy na blisko pół tysiąca lat zawładnęli większą częścią Anatolii, a ich wpływy polityczne sięgały północnych obszarów Syrii i Mezopotamii.

Swoją obecność na nadmorskich terenach Syrii i Anatolii, przynajmniej od XIV w. p.n.e., zaznaczyli Grecy Mykeńscy. Ich kontakty z państwami bliskowschodnimi miały raczej handlowy lub łupieżczy charakter. Być może kraj Ahijawa w południowo-zachodniej Anatolii został założony przez nich.

Wraz z początkiem I tysiąclecia p.n.e. obecność plemion indoeuropejskich zaznaczała się coraz bardziej. W Anatolii, wówczas już całkowicie zdominowanej ich obecnością (m.in. silnych Frygów), do wielkiej potęgi w VII w. p.n.e. doszli Lidyjczycy. Na zachodnich jej wybrzeżach znacznie rozszerzyło się, rozpoczęte już od początku II tysiąclecia p.n.e., osadnictwo greckich Eolów, Jonów i Dorów. W tym samym mniej więcej czasie (VIII/VII w. p.n.e.) cały rejon Zakaukazia wraz z Armenią, północną Mezopotamią i wschodnią Anatolią stał się widownią łupieżczych najazdów koczowniczych plemion Kimmeriów i Scytów. Jednocześnie pokrewne im liczne ludy indoirańskich Medów i Persów zaczęły coraz silniej napierać od strony Iranu na wschodnią granicę imperium asyryjskiego.

Share

Dodaj komentarz