Lis 22

Przyczyny ataku szwedzkiego na Rzeczpospolitą w 1655 roku

Share

W 1654 r. nastąpiła brzemienna w skutki zmiana na szwedzkim tronie. Miejsce abdykującej z powodów religijnych królowej Krystyny zajął młody, 32-letni siostrzeniec Gustawa Adolfa, książę Dwóch Mostów, Karol z dynastii Wittelsbachów. Objął on tron jako Karol X Gustaw. Był on kolejnym z tzw. królów-wojowników zasiadających na tronie Szwecji. Nowy władca miał doświadczenie wojskowe, którego nabył dowodząc armią w ostatnich latach wojny trzydziestoletniej.

Przyczyn chęci kolejnej wojny Szwecji z Rzeczpospolitą jest dwie podstawowe. Postaram się je przedstawić i w miarę możliwości umotywować.

Jedną z nich stanowiły pretensje dynastyczne polskiej linii Wazów do tronu szwedzkiego. Jak pamiętamy ojciec Jana Kazimierza, Zygmunt, był przez jakiś czas królem szwedzkim. Stracił on jednak koronę szwedzką, lecz nigdy się z tym nie pogodził. Pretensje te podtrzymywali również jego synowie, co miało odzwierciedlenie w używanej tytulaturze. Szwedzi co rusz ponawiali prośby i groźby by polscy królowie zrezygnowali z przedstawiania się jako królowie Szwecji. Najprostszym sposobem rozwiązania tego konfliktu była wygrana wojna.

Drugim powód miał podłoże gospodarcze. Otóż 40% towarów eksportowanych z obszaru Morza Bałtyckiego przechodziło przez porty należące do państwa szwedzkiego. Kolejne 35% wysyłały porty Rzeczpospolitej i jej lenn. Gdyby udało się Szwedom je zdobyć, zdominowali by aż 75% bałtyckiego eksportu. Byłby to ogromny zastrzyk finansowy dla państwa. W wyniku wygranej wojny Prusy Królewskie miały trafić w szwedzkie ręce.

Wpływ na przyspieszenie decyzji o wybuchu wojny miała również postawa polsko-litewskiego możnowładztwa. Janusz Radziwiłł po klęsce w starciach z wojskami moskiewskimi w sierpniu 1654 zaczął przemyśliwać o sojuszu ze Szwedami. W tych rozmowach pośredniczył książę kurlandzki Jakub Kettler. Obu tym możnym chodziło o ochronę tego, czego jeszcze nie zajęła Moskwa. Oddanie się pod protektorat Szwecji zapewniło by Wielkiemu Księstwu Litewskiemu neutralność w konflikcie Moskwa-Rzeczpospolita.

Licencja Creative Commons
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Share

Dodaj komentarz