Napoleon I – kontynuacja czy zaprzeczenie ideałów Republiki? – blog.avehistorica.edu.pl

Lis 10

Napoleon I – kontynuacja czy zaprzeczenie ideałów Republiki?

Share

Nie ulega wątpliwości, że Napoleon był dzieckiem Rewolucji Francuskiej z jej hasłami „Wolność, Równość i Braterstwo”. Wszędzie gdzie wkraczały francuskie legiony obalany zostawał porządek feudalny, a ogłaszana była równość wszystkich ludzi wobec prawa.

Z drugiej strony nie należy zapominać, że wszystkie trzy człony rewolucyjnego sloganu były wprowadzane w życie selektywnie, zgodnie ze zmieniającymi się okolicznościami czasu i miejsca.

Wolność ograniczona była głównie do spraw sfery prywatnej, takich jak swoboda wyboru religii, zawodu czy też prawa do rozwodów. W sferze politycznej wolność została jednak poważnie ograniczona. Napoleon dokonał tego przez zręczne ukartowanie procesu ustawodawczego, machiny administracyjnej, ustroju sądownictwa oraz przez bezwzględne manipulowanie środkami przekazu. W sumie dało to władzy wykonawczej tak daleko idące prerogatywy, że swobody polityczne zostały zredukowane do platonicznych debat i ściśle kontrolowanych plebiscytów.

Nawet hasło braterstwa władze traktowały raczej propagandowo: slogan „ludzie wolni są braćmi”, wypisany na sztandarach wojsk francuskich, był w sumie rzeczy pustym frazesem i takim pozostał również pod rządami napoleońskimi. Przede wszystkim koszty uzyskania “wolności” spadały na barki ludności “wyzwalanych” terenów. Dochodziło na tym tle do częstych sporów z Francją, np. Republiki Batawskiej czy Helweckiej. W niektórych przypadkach rozszerzenie systemu napoleońskiego było rzeczywistym wyzwoleniem spod obcego zaboru, ale i tam hasło braterstwa ograniczało się do braterstwa broni (Księstwo Warszawskie).

Stosunkowo lepiej było z hasłem “równość”. Wyrażało się to głównie w równości dostępu do kluczowych stanowisk, zwłaszcza w wojsku. Wagę równości startu życiowego Napoleon podkreślał wielokrotnie. Stworzenie orderu Legii Honorowej, który miano nadawać nie tylko za czyny bojowe, ale i za zasługi cywilne, było sposobem na zachowanie równości wszystkich obywateli. Lecz ten ukłon wobec jednego ze sztandarowych haseł rewolucji był wyrazem obaw Napoleona przed okrzepnięciem oddzielnej kasty przywódców wojskowych, którzy mogliby zagrozić jego władzy. Obsypując swych marszałków i generałów tytułami i darowiznami pragnął ich trzymać z dala od wpływów na swą politykę. Po ogłoszeniu cesarstwa jednak większość Legii otrzymywali wojskowi.

Dalszym odstępstwem od hasła równości było tworzenie nowej arystokracji. Uznając dawne tytuły dziedziczne, cesarz dążył do stworzenia trwałych fundamentów swego systemu oraz przez nadawanie nowych godności nowym ludziom. Ta nowa arystokracja napoleońska miała stopniowo zlać się ze starą poprzez małżeństwa. W ten sposób Napoleon chciał łączyć demokratyczną zasadę wolnego dostępu wszystkich ludzi do najwyższych nawet godności z poszanowaniem tradycji.

W dwusetną rocznicę urodzin Napoleona pewien francuski kwartalnik zorganizował sympozjum, które poddało cesarza gruntownej analizie. Chociaż uczestnicy tego zjazdu ostro krytykowali jego niepohamowany militaryzm i demagogiczne nadużywanie haseł demokratycznych, to jednak ogólne wnioski wypadły raczej pozytywnie. Pomimo rozlicznych wad, Napoleon został oceniony jako szermierz haseł Rewolucji. Obalając wszędzie system feudalny, stał się on rzecznikiem równości wszystkich ludzi wobec prawa. Zasada ta leży u podstaw pięciu kodeksów noszących jego imię. Kodeksy te wkrótce stały się fundamentem wielu systemów prawnych cywilizowanego świata.

Licencja Creative Commons
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.

Share

Dodaj komentarz