Wrz 30

Mezopotamskie żródła pisane

Share

Pod względem stanu zachowania źródeł Mezopotamia wydaje się najbardziej uprzywilejowanym obszarem całego świata starożytnego. Zawdzięczamy to materiałowi pisarskiemu, jakiego używali mieszkańcy tego obszaru, czyli glinie. Tabliczki gliniane – nawet te niewypalane – w odpowiednich warunkach przetrwały całe tysiąclecia. W przeciwieństwie do takich materiałów pisarskich jak papirus, pergamin , drewno, skóra czy tym bardziej papier. Zaowocowało to nie tylko zachowaniem olbrzymiej ilości źródeł, ale też wpłynęło w zasadniczy sposób na ich wzajemne proporcje.

Najbardziej charakterystyczną cechą mezopotamskiego materiału źródłowego jest przetrwanie setek tysięcy dokumentów z „życia codziennego”, czyli różnego rodzaju tekstów gospodarczych, administracyjnych, sądowych, listów prywatnych i wielu innych. Możemy zatem poznać autentyczne życie Sumerów, Babilończyków i Asyryjczyków, a nie w takiej formie w jakiej mogliby to nam przekazać ich następcy.

Dokumenty z Mezopotamii, Elamu, Syrii przetrwały w swych oryginalnych wersjach i poza nielicznymi wyjątkami trudno zakładać, że wartość archiwów była w jakimś stopniu poddawana selekcji. Co najwyżej likwidowano dokumenty bezwartościowe lub zdezaktualizowane. Jednak nawet wtedy można je było często odnaleźć na wysypiskach śmieci z danej epoki. Drugim powodem takiego stanu zachowania źródeł jest popadnięcie w zapomnienie prastarych państw Mezopotamii, porzucenie dawnych miast, które opuszczone jeszcze w starożytności stały się wkrótce pokrytymi piaskiem sztucznymi wzgórzami (telle). Uchroniło to wiele całych archiwów przed rozproszeniem lub zniszczeniem, a telle Mezopotamii do dnia dzisiejszego stanowią potencjalne kopalnie nowych tekstów. W zachowanych archiwach pałacowych w Mari, Aszur i wielu innych stolicach odnajdujemy nie tylko teksty administracyjne, lecz także zbiory kancelarii królewskich z traktatami międzynarodowymi, korespondencją między władcami oraz najbardziej sekretne raporty ambasadorów, czy szpiegów.

Ważnym uzupełnieniem wymienionych zbiorów są wszelkie źródła o charakterze ściśœle historycznym lub chronologicznym. Generalnie źródła te można podzielić na: kroniki, roczniki, inskrypcje królewskie, listy władców, wykazy urzędników eponimicznych, „listy lat”. Wszystkie one mogą mieć formę inskrypcji oficjalnych (pomników) lub zwykłych tabliczek z gliny, różniących się od siebie znacznie pod względem objętości i wartości źródłowej.

Wśród blisko 40 kronik największe i najcenniejsze to asyryjska Kronika synchronistyczna, opisująca konflikty graniczne Asyrii i Babilonii od połowy II tysiąclecia do IX w. p.n.e. oraz seria kronik neobabilońskich, zawierająca informacje o okolicznościach upadku Asyrii oraz o dziejach Babilonii chaldejskiej do podboju perskiego. Roczniki, będące formą niezwykle rozbudowanych inskrypcji królewskich, relacjonujących w układzie chronologicznym kolejne osiągnięcia danego władcy, są kategoria specyficznie asyryjską i pojawiły się dopiero w końcu XIV w. p.n.e.

Najliczniejszą i najbardziej zróżnicowaną pod względem tematyki, objętoœci i formy grupą źródeł są inskrypcje królewskie.

Listy królów zawierają wykazy władców i lata ich panowania. Pozwalają one uporządkować historię polityczną obszarów z których pochodzą.

Specyficznie asyryjskim rodzajem źródeł chronologicznych są wykazy eponimicznych (jednorocznych) urzędników limmu. Niektóre z nich przy ich imionach podają najważniejsze wydarzenia danego roku. Także mogą pomagać w ustaleniu chronologii obszaru. Podobny charakter chronologiczny mają tzw. listy lat, sporządzane wyłącznie w Babilonii. Są to wykazy okresœleń rocznych, czyli urzędowo ustalanych nazw lat służących administracji do datowania wszelkiego rodzaju dokumentów z danego roku. Nazwą roku była informacja o najważniejszym wydarzeniu, zwykle z roku poprzedniego.

Osobną kategorie stanowią kodeksy i zbiory praw, z których najbardziej znane są Kodeks Hammurabiego, Kodeks Lipit – Isztara i najstarszy Kodeks Ur – Nammu. Wszystkie one składają się z trzech części: historyczno – religijnej (prolog), normatywnej i religijno – etycznej (epilog).

Share

Dodaj komentarz