Mezopotamia – warunki naturalne i krainy historyczne – blog.avehistorica.edu.pl

Wrz 30

Mezopotamia – warunki naturalne i krainy historyczne

Share

Mezopotamia, czyli Międzyrzecze od greckiego meso-potamios – „(kraj) między rzekami”, to nizinny w większości obszar w dorzeczu Eufratu i Tygrysu. Od północy i wschodu naturalne granice Mezopotamii stanowiły pasma górskie Taurusu Armeńskiego i Zagrosu. Na południu dochodziła ona do Zatoki Perskiej, przy czym linia brzegowa od III tysiąclecia p.n.e. do dzisiaj znacznie się zmieniła. W czasach Sumerów obie rzeki miały osobne ujścia (dziś mają jedno), a położone obecnie około 250 km od wybrzeża Ur było miastem portowym. Zachodnią granicę Mezopotamii wyznaczał Eufrat. Na tak szeroko pojmowaną Mezopotamię składały się trzy krainy geograficzne, znacznie różniące się od siebie ukształtowaniem terenu i warunkami klimatycznymi.

Północną i północno – wschodnią część, leżącą na północ i wschód od Tygrysu, stanowiło wąskie pasmo mocno pofałdowanych wyżyn i przedgórzy Zagrosu oraz Taurusu, z niewielkim obszarem nizinnym. Cały ten obszar, odpowiadający mniej więcej środkowej części Kurdystanu, miał dość chłodny klimat i największą dla całej Mezopotamii ilość opadów atmosferycznych, które w dużym stopniu zaspokajały potrzeby miejscowego rolnictwa.

Największa część Mezopotamii, jej północne i środkowe obszary, to bardzo urozmaicony (od północy pofałdowany i wyżynny, a od południa nizinny) teren. Ze względu na niewielkie opady atmosferyczne, koncentrujące się w dolinach rzek rolnictwo uzależnione było w dużym stopniu od irygacji. Nizinny step natomiast był doskonałym obszarem dla intensywnego pasterstwa nomadycznego. Dlatego zawsze stanowił on atrakcyjną siedzibę dla wszystkich ludów koczowniczych i półkoczowniczych napływających na teren Mezopotamii.

Południowe obszary Mezopotamii tworzyły rozległą, całkowicie płaską dolinę aluwialną wielkich rzek, poprzecinana licznymi odnogami i starorzeczami. W części wschodniej i nad samą Zatoką Perską liczne jeziora, zalewy i bagna porosłe trzciną i niewielkimi gajami palmowymi składały się na specyficzny krajobraz delty. Ryby były stałym składnikiem pożywienia, a trzcina i glina stanowiły podstawowe materiały budowlane.

Uświadomienie sobie odmienności warunków klimatycznych i ukształtowania terenu poszczególnych obszarów Mezopotamii pozwala lepiej zrozumieć różnice w rozwoju ekonomicznym i społecznym, które pomimo jedności kulturowej całego tego rejonu można zaobserwować w epokach wcześniejszych. One też wpłynęły na ukształtowanie się z biegiem czasu wielu odrębnych krain historycznych. Ich nazwy na przestrzeni tysiącleci dość często zmieniały się wskutek migracji ludnościowych lub innych przełomowych wydarzeń.

Należy zatem wymienić dla Mezopotamii następujące krainy historyczne: Sumer, Akad, Babilonię, Asyrię, Mitanii i Chaldeę. Cały obszar Mezopotamii południowej od początku epoki historycznej aż do panowania Sargona Akadyjskiego tworzył krainę zwaną od dominującego wówczas ludu Sumerem. Przez pozostałą część III tysiąclecia p.n.e. region ten określano jako Sumero – Akad lub Sumer i Akad, dla podkreślenia dualizmu etnicznego i językowego, przy czym Akadem nazywano północną część Sumeru z okresu poprzedniego. Od najazdu Amorytów (początek II tys. p.n.e.), względnie od momentu powstania państwa Hammurabiego, który w połowie XVIII w. p.n.e. uczynił Babilon stolicą całego Sumero – Akadu, kraj ten, aż po epokę hellenistyczną, nazywano najczęściej Babilonią. W pierwszej połowie I tys. p.n.e., po osiedleniu się plemion chaldejskich w południowej części Babilonii nazywano ją Chaldeą ( Kaldu). W tekście pojawią się też dwa inne określenia odnoszące się do południowej Mezopotamii – Karduniasz, nazwa Babilonii w czasach kasyckich (2 poł. II tys. p.n.e.) oraz Kraj Nadmorski jako czasowe określenie południowej Babilonii w II tys. p.n.e.

W początkach II tys. p.n.e. na terenach północno – wschodniej Mezopotamii, w widłach Tygrysu i Górnego Zabu ukształtowała się Asyria. Babilonia i Asyria, pomimo częstej wrogości i nieco odmiennego składu etnicznego ludności, należały do jednego kręgu kulturowego i językowego. Pod ich przemożnym wpływem pozostawała cała geograficzna Mezopotamia, a zwłaszcza nie wymienione dotychczas tereny północne nad środkowym i górnym Eufratem i Chabrem (Mitannii).

Niezaprzeczalnie mezopotamski, a w sensie kulturowym „babiloński” charakter miały natomiast państewka znad środkowego Eufratu, wśród których najdłuższą historią chlubiło się Mari (dzisiejsze Tel. Hariri), przez blisko tysiąc lat najpotężniejsza metropolia tego obszaru. Dużo prościej można podzielić na krainy historyczne obszar Elamu. Zasadniczo pokrywał się on z Suzjaną i Elamem właściwym. Należy jednak pamiętać, że na tym terenie również znajdowało się wiele państewek lub potężnych królestw, nadając nazwę poszczególnym częścią Elamu. W kontekście Elamu, jego części lub okolic występować będą zatem takie nazwy jak Awan, Anszan, Szimaszki czy Marchaszi.
mezopotamia mapa

Share

Dodaj komentarz