Wrz 30

Legiony rzymskie – XXII Deiotariana

Share

Legion został założony przez Deiotariusa, wodza celtyckiego plemienia Tolistobogów, które swe siedziby miało na obszarze Galacji (dzis. Turcja). Deiotarius stał się sojusznikiem Rzymian za sprawą Pompejusza Wielkiego w 63 r. p.n.e., który ogłosił go królem wszystkich plemion celtyckich w Azji Mniejszej, Galatów. Deiotarius sformował armię i wyszkolił ją przy rzymskiej pomocy. W 48 r. p.n.e. składała się ona z 12000 piechoty i 2000 jazdy. Cyceron zapisał, że oddział był podzielony na 30 kohort po 400 żołnierzy, które stanowiły ekwiwalent trzech rzymskich legionów. Deiotarius wspomagał Rzymian w walce z Mitrydatesem VI i przyczynił się do zwycięstwa w trzeciej wojnie z Mitrytadesem.

Po ciężkiej klęsce zadanej przez pontyjskiego króla Farnacesa II pod Nikopolis z ocalałych żołnierzy sformowano pojedynczy legion. Pomaszerował on z Gajuszem Juliuszem Cezarem na podbój Pontu i wziął udział w zwycięskiej bitwie pod Zelą (47 pne).

Kiedy Imperium Rzymskie wchłonęło galacyjskie królestwo (25 pne) legion, który był wyszkolony i dowodzony przez Rzymian, stał się częścią rzymskiej armii. Od czasów Oktawiana Augusta istniało 21 legionów, więc legion Deiotariusa otrzymał numer XXII.

August wysłał legion do obozu w Nikopolis obok Aleksandrii w Egipcie. Kiedy to  się dokładnie stało nie wiadomo. Pierwsze wzmianki o tym legionie w tej prowincji pochodzą z 8 r. p.n.e. Dzielił go razem z III Cyrenaica. Oba te legiony pełniły funkcję strażniczą w prowincji dbając o zabezpieczenie porządku w tym multikulturowym obszarze i dość często musiał tłumić rozruchy w Aleksandrii. Egipt był jego bazą przez ponad sto lat.

W 26 r. p.n.e. prefekt Egiptu, Eliusz Gallus zorganizował kampanię przeciwko królestwu Nubijczyków oraz wyprawę rozpoznawczą na teren dzisiejszego Jemenu (Arabia Felix). Kampania szybko utknęła (25 pne) z powodu wielkich strat w ludziach (Rzymianie, Hebrajczycy, Nabatejczycy) z braku zaopatrzenia i epidemii. Straty nie zostały uzupełnione i dzięki temu w 23 r. p.n.e Nubijczycy przejęli inicjatywę, zaatakowali Górny Egipt i wyparli Rzymian do Elefantyny (wyspa na Nilu poniżej pierwszej katarakty, współcześnie stanowi część miasta Asuan, w południowym Egipcie). Nowy prefekt Egiptu Gajusz Petroniusz zorganizował posiłki. Najpierw zablokował Nubijczyków, a następnie pomaszerował w górę Nilu do ich stolicy Nabatei, którą zdobył i złupił w 22 r. p.n.e. JEst wielce prawdopodobne, że XXII legion brał udział w tej wyprawie.
Po tej akcji granica stała się spokojna na szereg lat, więc legiony mogły być użyte w innych miejscach. Legioniści nie byli tylko i wyłącznie żołnierzami. Wykorzystywano ich również do prac budowlanych. Takie działania pozwalały zachować im tężyznę fizyczną. Wybudowali niezidentyfikowany budynek w Akfahas, n apołudnie od Memfis. Pracowali również w kamieniołomach granitu w Mons Claudianus. Jacyś legioniści zostali wysłani dalej na południe, gdzie wyryli inskrypcje na Kolosach Mnemona, czyli posągach faraona Amenhotepa III z XVIII dynastii.

Za czasów Nerona legion brał udział w kampanii przeciwko Partom (55-63), którzy najechali królestwo Armenii, sprzymierzeńca Rzymu. Po odzyskaniu (60) i utracie (62) Armenii, Rzymianie wysłali legion XV Apolinaris z Panonii do wsparcia legata Syrii Gnejusza Domicjusza Korbulona. Zebrał on dostępne siły (XV Apolinaris, V MAcedonica, X Fretensis, XXII Deiotariana) i ruszył przeciwko Wologezusowi I doprowadzając do kompromisowego pokoju. Na jego mocy Armenia ponownie została państwem klienckim rzymu ale rządzona była przez brata Wologezusa, Tiridatesa.

W 66 r. wybuchła żydowska rewolta. Wojska rzymskie ponosiły haniebne porażki. Jednak w 67 r. do Judei przybył Tytus Flawiusz Wespazjan na czele armii złożonej z V Macedonica, X Fretensis, XV Apolinaris, 1000 legionistów z XXII Deiotariana oraz 15000 sprzymierzeńców. Przeszedł do kontrataku i w roku 69 obległ Jerozolimę, którą zdobył jego syn rok później. Wespazjan w 69 r. (Roku Czterech Cesarzy) ruszył do Italii, by walczyć o tron z Galbą. XXII Deiotariana poparł w tej walce Flawiusza.

Dopiero od czasów Trajana legion XXII oficjalnie nosił przydomek Deiotariana, pomimo, że nzaywano go tak nieoficjalnie wcześniej.

Ostatnia wzmianka o XXII pochodzi z roku 119. W tym czasie stacjonował nadal obozie pod Aleksandrią. W 145, kiedy została stworzona lista wszystkich istniejących legionów, ten nie został wymieniony. Jest prawdopodobne, że poniósł poważne straty w czasie powstania Szymona bar Kochby w Judei (132-136). Być może został zniszczony w roku 161 w bitwie z Partami pod Elegeją, albo w czasie zamieszek w Aleksandrii w 122. Lecz są to jedynie domysły nie mające dotychczas żadnego potwierdzenia w źródłach.

Na terenie Anglii niedaleko Chester znajduje się zagadkowa inskrypcja o treści:

P P LEG XXII DEIOT PR LEG XX V V

„Primi pilus legionu XXII Deiotariana, prefekt legionu XX Valeria Victrix”

Wygląda to na fragment życiorysu rzymskiego dowódcy. Żadne źródła nie potwierdzają jednak obecności jakichkolwiek vexilationes z XX Deiotariana na terenie rzymskiej prowincji Brytanii. Czyżby ten żołnierz został wcielony do legionu XX Valeria Victrix i tylko tak można tłumaczyć ową inskrypcję? Kto wie.

Bibliografia:
Wikipedia (pl, ang, fr)
www.livius.org
L. J. F. Keppie, Legions and Veterans: Roman Army Papers 1971-2000

Share

Dodaj komentarz