Armia RON- uszykowanie piechoty w XVI wieku – blog.avehistorica.edu.pl

Lut 27

Armia RON- uszykowanie piechoty w XVI wieku

Share
szyk piechoty
W związku z tym, że zadaniem piechoty we współdziałaniu z artylerią było osłabienie przeciwnika przed walką wyznaczano, jej odpowiednie miejsce w szyku. I tak na przykład w bitwie z Tatarami w 1512 r. pod Łopusznem piechotę wysunięto do przodu przed jazdę. Wydaje się, że było to dobrym posunięciem biorąc pod uwagę fakt, iż Tatarzy byli bardzo podatni na ostrzał z broni palnej. I faktycznie: ostrzał ten zatrzymał pierwsze natarcie wroga, reszty zaś dokonała jazda. Piechotę często ustawiano piechotę pomiędzy hufcami jazdy. Innym znów razem piechota wraz z artylerią ubezpieczała skrzydła i tyły szyku bojowego. Czasami umieszczano ją w zasadzce, tak jak pod Orszą. Piechota stanowiła również obsadę taboru, przy użyciu którego walczono z przeważającym liczebnie przeciwnikiem. Prowadziła ona wówczas ostrzał za pomocą broni osobistej, jak też przy użyciu hakownic czy artylerii, dzięki czemu wykrwawiała przeciwnika atakującego tabor. Jednak i tu rozstrzygnięcia dokonywała własna jazda. Zdarzało się jednak, że piechota prowadziła z taboru działania ofensywne (Obertyn). Często obsadzony piechotą tabor stanowił osłonę jednego ze skrzydeł szyku.

Piechota wybraniecka

Niewątpliwie ważnym wydarzeniem dla ówczesnej Rzeczypospolitej było wstąpienie na tron siedmiogrodzkiego Stefana Batorego. Pod jego panowaniem w latach 1575 – 1586, państwo polskie odzyskało swoją mocarstwową pozycję w regionie wschodnioeuropejskim. Jednakże sukcesy polityczne wynikające ze zwycięskiej wojny z państwem moskiewskim nie byłyby możliwe bez zaangażowania króla w sprawy wojskowe. Faktem jest, że za Batorego miały miejsce istotne przemiany dla całej ówczesnej i późniejszej wojskowości polskiej. To on właśnie stał się niejako katalizatorem przemian, który je przyspieszył i nadał im ostateczny kształt.

Przygotowując się do wojny z państwem moskiewskim1 Batory liczył się z silnym przeciwnikiem, toteż w latach 1578 – 1579 przeprowadził reorganizację i poważnie wzmocnił armię. Król zdawał sobie sprawę, że zwycięstwa w polu nie dadzą mu wiktorii w całej wojnie, jeśli nie zdobędzie twierdz. Tym między innymi należy tłumaczyć przeprowadzane zmiany. Walki ze zbuntowanymi Gdańszczanami2 unaoczniły królowi słabość polskiej piechoty, artylerii i wojsk inżynieryjnych, które były przecież niezbędne w zdobywaniu umocnionych punktów obronnych. Wyszkolony w zachodniej sztuce wojennej, wyżej cenił on te rodzaje broni i lepiej umiał nimi operować.

Król na pewno zdawał sobie sprawę z siły polskiej armii w polu, ale jednocześnie widział jej słabość przejawiającą się w nieskutecznych oblężeniach. Znalazł na to lekarstwo: było nim między innymi zwiększenie liczebności piechoty.

Po batalii sejmowej w roku 1578 udało się mu uzyskać wspomnianą piechotę wybraniecką, stosunkowo tanią i bitną. W tym czasie wybrańcom płacono po dwa złote za miesiąc służby, dziesiętnikom po trzy, starszyźnie więcej. W pierwszej kampanii inflanckiej w 1579 r. wzięło udział tylko 614 wybrańców, rok później było ich 1100 w 11 rotach, w 1581 r. ich liczba pod Pskowem wynosiła 1878 ludzi. Wybrańców z jednego województwa łączono w jedną rotę. Jeśli jednak było ich zbyt wielu, robiono dwie lub więcej; jeśli za mało to łączono z rotą z innego województwa. Organizacja rot była taka sama, jak wojsk zaciężnych. Zaletą tej piechoty był stosunkowo krótki czas jej formowania i osiągnięcia pełnej gotowości bojowej. Jak pisze J. Wimmer, używano jej do służby garnizonowej, w polu zarówno do walki, jak i do prac inżynieryjnych, do czego przydatne były posiadane przez wybrańców siekierki i inny sprzęt saperski wieziony na wozach.

Jednak ta mała liczebność formacji wybranieckich zmusiła króla do rozbudowania oddziałów polskiej piechoty zaciężnej rekrutowanej z ochotników. Głównie, to jest w 70%, byli to mieszkańcy miast i miasteczek, resztę stanowili chłopi i nieliczna szlachta. Zorganizowana w roty piechota polska była, tak jak dotychczas, podzielona na dziesiątki. Roty wynosiły po stu, rzadziej dwustu żołnierzy. Za wzór do jej organizacji posłużyła królowi piechota węgierska, masowo zaciągana na kampanie wojenne przeciw Iwanowi Groźnemu.

Roty polskie odtąd były uzbrojone w rusznice lontowe, rzadko arkebuzy z zamkiem kołowym, szable lub miecze, siekierki, dziesiętnicy zaś posiadali dardy i krótkie rusznice. Ponadto odrzucono pawęże, które były uzbrojeniem obronnym, przez co roty piechoty polskiej przybrały charakter wyłącznie strzelczy, dodatkowo uzyskując kilku strzelców. Stan etatowy odpowiadał faktycznemu, co było istotną innowacją7. Roty zaciężnej piechoty prowadziły ze sobą zazwyczaj jeden wóz taborowy, na którym wieziono części uzbrojenia, narzędzia oraz zapasy żywności.

Licencja Creative Commons
Ten utwór jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
Share

Dodaj komentarz